Fırat Nehir Havzası
Fırat
nehri Doğu Anadolu’nun deniz seviyesinden 3000 Mt. yüksekliğindeki
dağlık araziden doğan Murat, Munzur, Karasu ve Peri sularının
birleşmesinden meydana gelmiştir. Ülkemiz yüz ölçümünün 1/7’ sini
kaplayan tarihi Mezopotamya ovalarından geçip Basra körfezine dökülür.
Yurdumuzu terk ettiği Suriye hududuna kadar 128428 Km2.lik bir alanı
kaplar.
Keban Barajının Yeri Ve Keban
Baraj Sahası Hidrolojisi
Baraj yeri
Elazığ’ın 45 Km. Kuzey Batısında, Malatya’nın 65 km. Kuzey Doğusunda
olup, Karasu ve Murat nehrinin birleştiği yerden 10 km. daha aşağıda
nehrin aktığı en dar boğazlarından birindedir. Karasu ile Murat
nehirlerinin birleşmeleri ile meydana gelen Fırat nehrinin bu birleşme
noktasından itibaren ilk uygun baraj yeridir.
Fırat nehri yılın muhtelif zamanlarında çok
farklı bir akım düzenine sahiptir. Ortalama geçen su miktarı 635
M3/SN. dır. Kış aylarında ortalama debi 200 ile 300 m3/sn. arasında
değişir. Nehrin bir yıl içinde geçirdiği suyun % 70’i karların erime
mevsiminde yani Mart ile Haziran ayları arasında geçer.
Kamulaştırma (İstimlak)
Elazığ,
Tunceli, Erzincan, Malatya ve Sivas illerine bağlı 3 mahalle, 59 köy
30 mezra ve 3 yerleşim merkezi olarak da 8 mahalle, 103 köy, 20 mezra
ve 5 kom arazilerinin bir bölümü sular altında kalmıştır. Bütün göl
sahasında tapulu 59 000 parsel kamulaştırılmış olup, bu saha da toplam
5170 hanede yaşamakta olan 30 414 kişi mevcuttur.
1)-
Üst Yapı :
Keban
Barajı iki ayrı baraj tipinden meydana gelen karma bir barajdır. Kaya
dolgu ve beton ağırlıklı olan bu tiplerde birinci esas ana barajı
teşkil eder.
Barajın üstten uzunluğu 1125.72 mt.
dır. Kaya dolgu baraj merkezinde su geçirmeyen bir tabakaya haiz nehir
yatağı üzerinde yer alan sıkıştırılmış kaya dolgudan ibaret bir kütle
oluşturmuştur. Bu kısımda kullanılan malzemenin ise 18 katına tekabül
etmektedir. Bu hacim deki kaya ile Türkiye’nin etrafını 50 cm. eninde
5 m. Yüksekliğinde bir taş duvarı ile çevirmek mümkündür.
Kaya dolgu baraj gövdesi yüksekliği
nehir tabanı seviyesinden 167 m. Temelden ise 211 m.dir. Gövde
genişliği tabandan 685.00 kutuda 581 m. Üstte ise 11 mt. dir.
Dolu savak, baraj arkasında meydana
gelen gölde fazla olarak biriken suların baraj gövdesi üzerinden
taşmasını önlemek maksadıyla gövdeye zarar vermeden nehir menbaasına
iletilecek beton bir kanaldan ibarettir. 124 m. genişliğinde olan bu
kanal gövde üzerinde başlayarak ve aynı genişlikte 400 m. Olarak devam
etmektedir. Gövde üzerinde mevcut 6 kapak ile saniyede 17.000 m3. Su
tahliye edebilecek kapasiteye sahiptir.
2)- Alt Yapı :
Barajın
oturduğu zeminin büyük bir çoğunluğu çok karışık bir yapıya sahip
olduğundan muhtemel su kaçaklarını önlemekle temeli takviye etmek için
geniş ölçüde bir yer altı çalışmaları ve temel ıslahı yapılmıştır.
Baraj ekseni boyunca sağ ve sol sahillerde yapılan uzunlukları 130 m.
ile 900 m. arasında değişen 300 x 3000 m. Ebadındaki ufak tünellerle
enjeksiyon galerileri adı verilmektedir. Sızdırmalık perdesini teşkil
için sağ ve sol yamaçta 40 m. Kot farkı ile alt alta açılmış olan
toplam 11000 m. Ye ulaşan 300 x 3000 m.ve 5.00 X 4.60 m. çapındaki
galerilerden ara mesafeleri 1.5 m. Olan iki sıra halinde taban ve
tavana açılmış bulunan 5cm. çapındaki sondaj deliklerine 10 ile 20
atmosfer basınç altında çimento şerbeti enjekte edilerek su sızdırması
önlenmiştir.
b)- Santral Binası ve Şalt
Sahaları
Barajın
ana gayesi olan elektrik üretimi ,santral binası içinde
4x157.5,4x175= 1330 mw gücünde 8 adet jeneratör ile yapılmaktadır.
Baraj inşaatı bitiminde 1974 yılında bu jeneratörlerin 4 adedi
tamamlanarak işletmeye geçmiş daha sonrada diğer 4 ünitenin montajı
Ağustos 1982 yılında tamamlanarak devreye girmiştir.
Şalt-I sahası kısmen kaya dolgu
barajının mansaf eteği önünde ve kısmen santral binasının arkasında
yer almaktadır. Ana gövdeyi jeneratörlerden elde edilen 14400 Voltluk
enerjiyi ana güç trafoları vasıtası ile 380.000 volta yükselterek 3
çıkışlı hatla Şalt-II sahasına iletmektedir.
Şalt-II sahası ile barajın kuzey batı
istikametinde 8 km. uzakta ortalama 1267 kotunda yer alan 300x400
metre boyutunda Türkiye nin en büyük Şalt sahasıdır. Şalt I sahasında
gelen enerjiyi buradan 380.000 ve 154.000 voltluk hatlarla enter-konnekte
sistemine bağlamışlardır.
c)- Derivasyon Tünelleri Ve
Dip Savak Sistemleri
Derivasyon
tünelleri inşaatına 1965 tarihinde başlanmış ve hafriyat 1.5 yılda
tamamlanmıştır. Tünellerin genişliği zemin jeolojik yapısının
elverişsiz olması nedeni ile tünellerin büyük bir kısmının betonla
kaplanması zorunluluğu ortaya çıkmıştır.
Derivasyon tünellerinin en geniş
açıklığı betonla kaplı olduğu yerde 14.39 m. Betonsuz yerlerde ise
15.46 m.dir. 1 no’lu derivasyon tünelinin uzunluğu 709.55 m.,2 no’lu
tünel ise 740 m.dir. Tünelin giriş ve çıkışları arasında 1.50 m. Bir
seviye farkı vardır. Su akıtma kapasitesi 4460 m3.dür.
Derivasyon tünelleri 2 görevi
üstlenmişlerdir. Bunlardan birincisi inşaat esnasında Fırat nehrinin
yolunu değiştirmek,ikincisi ise Baraj gövdesi arasındaki suyun bir
miktarını mansaba iletmektir.
|
Kaymakamımız
